Elektronische boeken in het onderwijs

Versie: 1.3 (concept)

Uitgegeven door I&OB uitgevers.

© 2012 Pierre Gorissen

Datum uitgifte: 16 april 2012

Auteur: Pierre Gorissen

ISBN 978-94-90598-00-6 (EPUB)

NUR 120

Deze uitgave wordt beschikbaar gesteld met de volgende Creative Commons licentie:
Naamsvermelding-Niet-commercieel-Geen Afgeleide werken 3.0 Nederland

Zie: http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/nl/  voor de volledige tekst en beschrijving van de licentie. Ook in het hoofdstuk Wat mag je met dit boek? is meer informatie over de gebruiksmogelijkheden van dit boek te vinden.

Cover art: © 2010 Elliot Lepers - http://www.flickr.com/photos/ownipics/4838107868/
Licensed under a Attribution-NonCommercial 2.0 Generic (CC BY-NC 2.0) license

Inhoudsopgave

Hier staat met opzet geen inhoudsopgave

Waarom is er (g)een inhoudsopgave?

Als je dit boek leest op je iPad, dan zal er hierboven geen inhoudsopgave staan. Dit is namelijk een boek dat al vanaf de start gemaakt is met het doel om er een eBook van te maken. Ondanks het feit dat de bronteksten in Word 2010 gemaakt zijn, is er bij het opmaken van het boek al rekening mee gehouden dat het uiteindelijk als eBook beschikbaar gesteld zou gaan worden.

De PDF-versie heeft hierboven wél een inhoudsopgave staan. Dit is omdat die versie ook geschikt is om te printen. En dan heeft een inhoudsopgave met paginanummers ook nut en betekenis. Al hoop ik heel erg dat je geen gebruik zult maken van die mogelijkheid. Je hebt immers een iPad waar je ook de PDF prima op kunt lezen.

Het maken van een inhoudsopgave met paginanummers heeft bij een ePUB bestand ook geen enkel nut. Omdat je zo'n ePUB op apparaten met verschillende afmetingen kunt lezen is de hoeveelheid tekst die op een pagina past ook verschillend. De paginanummers in de inhoudsopgave zouden dan niet langer kloppen. Daar komt bij dat je, als lezer, ook de afmetingen van de letters bij een ePUB kunt aanpassen. Ook dan zouden de paginanummers anders worden.

Gelukkig biedt ePUB wel andere mogelijkheden om snel naar de gewenste plek in een boek te springen. Afhankelijk van de manier waarop je die ePUB leest, zul je de mogelijkheid hebben om een door het programma gemaakte inhoudsopgave op te roepen waarmee je toch snel kunt springen naar die delen van het boek die je wilt lezen.

Wat komt er in dit boek aan bod?

Dit boek is een bijgewerkte versie van de handleiding die gebruikt is tijdens een workshop op 11 november 2009 tijdens Dé Onderwijsdagen 2009. Sindsdien zijn er ruim twee jaar verstreken en is er heel veel veranderd op het gebied van het elektronische boek. Vooral de mogelijkheden om elektronische boeken te lezen zijn flink toegenomen, of eigenlijk afgenomen, met de komst van de iPad , Android tablets en goedkopere eReaders. Want het aantal verschillende apparaten waar mensen elektronische boeken op lezen is niet echt toegenomen de afgelopen twee jaar. Het is eerder zo dat de iPad de andere apparaten voorbij gestoken is als belangrijk(ste) apparaat voor het lezen van elektronische boeken.

Het was dus tijd voor een herziening van de oorspronkelijke handleiding. Directe aanleiding was de workshop van 24 april 2012 binnen de dienst Onderwijs en Onderzoek van Fontys Hogescholen. Helaas was de tijd voor de herziening beperkt en dat betekent dat dit boek zich beperkt tot de belangrijkste zaken die tijdens die workshop aan bod komen. Daarnaast zal het boek de standaardsituatie voor medewerkers van de dienst als uitgangspunt nemen.

Dat betekent dat er uitgegaan wordt van gebruikers met:

Een Windows 7 laptop of desktop met daarop geïnstalleerd Office 2010 en Adobe Acrobat X

Een iPad 2 (alle medewerkers van de dienst hebben die ter beschikking)

Dit eBook is gemaakt met Word 2010, daarna geconverteerd naar gefilterde HTML, omgezet naar ePUB via Calibre waarna de ePUB gecontroleerd en valide gemaakt is in Sigil. Voor het controleren van de validiteit van de ePUB is gebruik gemaakt van ePubChecker.

De PDF versie van dit boek is rechtstreeks vanuit Word 2010 opgeslagen als PDF.

De handleiding heeft niet als doel allesomvattend te zijn. Er zijn 15 verschillende technische formaten voor het maken van eBooks. Die komen niet allemaal aan bod. Deze handleiding beperkt zich tot de drie meest bekende op dit moment: EPUB, Mobipocket en PDF. Indirect, omdat het de basis is voor EPUB, komt ook XHTML aan bod.

De workshop op 24 april 2012

In de workshop gaan we aan de slag met elektronische boeken ( eBooks). We zullen beginnen met het gebruik van eBooks: Hoe kun je eBooks lezen? Welke soorten eBooks zijn er? Hoe krijg je ze op je Fontys iPad?

Daarna zullen we kijken naar het zelf maken van eBooks. Bijvoorbeeld door het converteren van bestaande documenten en materialen naar eBook-formaat, of door er eentje helemaal zelf te maken op je computer of direct op je iPad. En natuurlijk behandelen we ook de derde stap: het verspreiden en beschikbaar stellen van eBooks.

We zullen het tijdens de workshop ook hebben over het gebruik van eBooks in het onderwijs. We gaan in op de (on-)mogelijkheden van het gebruik van eBooks binnen de dienst O&O en door onze klanten binnen en buiten Fontys. Hoe kunnen wij het beste onze materialen verspreiden?

De workshop gaat uit van beginners. Dat betekent dat je welkom bent als je nog nooit een eBook op je iPad gelezen hebt of als je er nog nooit eentje aangeschaft of gemaakt hebt.

Na afloop van de workshop:

Is de deelnemer op de hoogte van de ontwikkelingen rond elektronische boeken in het algemeen en binnen het onderwijs en Fontys in het bijzonder.

Weet de deelnemer hoe elektronische boeken op de iPad geplaatst en gelezen kunnen worden;  Hierbij gaat het dan met name over:

elektronische boeken die online gekocht worden (bijvoorbeeld bij BOL.com en voorzien van DRM);

elektronische boeken die op andere manieren aangeleverd worden (USB-stick, mail, SharePoint).

 Weet de deelnemer hoe elektronische boeken geproduceerd kunnen worden; Hierbij gaat het dan met name over:

het converteren van Word-documenten naar PDF of EPUB formaat;

het produceren van elektronische boeken met behulp van iBook Author of Calibre;

het produceren van elektronische boeken direct op de iPad zelf.

Weet de deelnemer hoe elektronische boeken verspreid kunnen worden; Hierbij gaat het zowel om gratis boeken als om boeken waar voor betaald moet worden.

Wat gaan we doen?

Dit boek beschrijft een aantal scenario's met betrekking tot het lezen en produceren van eBooks:

Lezen:

Het lezen van een ePUB / PDF zonder DRM op een laptop/computer

Het lezen van een ePUB / PDF met DRM op een laptop/computer

Het lezen van een ePUB / PDF zonder DRM op een iPad

Maken:

Het maken van een PDF op basis van een Word document

Het maken van een ePUB op basis van een Word document

Het maken van een PDF op basis van een webpagina

Het maken van een ePUB op basis van een webpagina

Het maken van een ePUB op je iPad

Contact

Heb je fouten ontdekt in deze handleiding (spelfouten of onjuistheden), heb je vragen of wil je om andere redenen met me in contact komen? Dat kan het beste via e-mail. Mijn mailadres is: P.Gorissen@fontys.nl

Ik kan je niet beloven dat ik op alle vragen antwoorden heb. Ik weet zelfs zeker dat ik vaak geen antwoord zal hebben. 

Ook kan ik je alleen beloven dat ik mijn best zal doen om alle mails te beantwoorden. Soms glipt er eentje tussen de andere mails door. Heb je na een week geen antwoord/reactie van me gehad dan kan het geen kwaad om me eventjes een herinnering te sturen. Ik doe mijn best.

Vaak kun je antwoorden terug vinden in berichten die ik schrijf op het ICT en Onderwijs BLOG. Doe me een plezier en zoek daar eerst even. Je kunt mijn blog vinden via http://ictoblog.nl/

Wil je weten of ik deze workshop ook bij jullie kan uitvoeren? Daar is meestal wel een mouw aan te passen, probeer het dan wel zo ruim mogelijk op tijd te regelen/plannen, mijn agenda heeft de rare eigenschap om snel vol te lopen. En hou er rekening mee dat, hoewel je de handleiding gratis kunt downloaden en vermenigvuldigen, het uitvoeren van een workshop nou eenmaal tijd en dus geld kost.

Wat zijn eBooks?

Volgens Wikipedia is een "E-Boek":

Een e-boek (of e-book) is een verzamelnaam voor digitale documenten die weergegeven kunnen worden op een e-reader evenals op beeldschermen van computers en smartphones. Het gaat hierbij zowel om teksten die eerder (of tegelijkertijd) verschenen zijn op papier, dus als conventioneel boek, als om teksten die uitsluitend voor digitaal gebruik geschreven zijn. E-boeken hebben doorgaans net als een gewoon boek een hoofdstukindeling. Zowel teksten als afbeeldingen kunnen worden weergegeven.

Bron: http://nl.wikipedia.org/wiki/Ebook

Er zijn een aantal verschillende notaties voor het begrip: eBook, E-Boek, e-boek, e-book.
In de regel wordt er steeds hetzelfde mee bedoelt. Een enkeling kan er langer bij stil staan, zoals de auteur Michael Pastore die in het boek "50 Benefits of Ebooks" (niet langer online te koop) wijdt aan het uitleggen waarom het in ieder geval zónder streepje geschreven zou moeten worden.

In dit boek zal eBook gebruik worden, zonder streepje, met een hoofdletter B en de Engelse spelling van het woord boek. Niet omdat het de enige manier van schrijven is, zonder filosofische beschouwingen of principiële keuzes. Gewoon omdat korter is dan de varianten met streepje en de Engelse term nou eenmaal meer ingeburgerd is.

Formaten

Net zoals er verschillende bestandsformaten zijn voor video en afbeeldingen, zijn er ook verschillende bestandsformaten voor eBooks. Een uitgebreid overzicht is te vinden op deze pagina: http://kortelink.com/IQbPyh

De twee formaten die in dit boek steeds terug komen zijn:

EPUB (.epub). Eigenlijk is het een ZIP-bestand met daarin (X)HTML-bestanden, CSS-bestanden voor de opmaak en XML bestanden met de beschrijving van de structuur. Het is een open formaat, beheerd door het International Digital Publishing Forum (IDPF). EPUB heeft DRM ondersteuning.

Adobe Portable Document Format (.PDF). Het bekende formaat van Adobe dat eenvoudig gemaakt kan worden door een bestand te printen. PDF is een proprietary formaat, in bezit van Adobe, al is er ook een PDF-versie die het tot standaard gebracht heeft. PDF heeft DRM ondersteuning.

Er is nog een derde belangrijke formaat, dat in de vorige versie van het boek aan bod kwam:

Mobipocket (.mobi). Ontwikkelt door een van oorsprong Frans bedrijf dat opgekocht is door Amazon. Het is een proprietary format, dat betekent dat het bedrijf Amazon eigenaar is van het formaat. De software om deze bestanden te maken is gratis, maar alleen beschikbaar op Windows computers. Het formaat is relatief veel in gebruik, maar staat onder druk omdat Amazon als eigenaar van Mobipocket en grote eBook leverancier teveel macht dreigt te krijgen op de markt. Dat is een van de redenen voor uitgevers om naar andere formaten te kijken. Ook Mobipocket heeft DRM ondersteuning.

Dit bestandsformaat is alleen van belang voor de Kindle. Gezien de inhoud van de workshop op 24 april 2012 is het produceren van Mobipocket bestanden uit deze versie van het boek verwijderd.

eBooks lezen

Je hoeft geen geld uit te geven om eBooks te lezen (wellicht geld aan de aanschaf van het boek, maar niet voor het lezen zelf). Voor alle in dit boek besproken formaten zijn gratis programma's beschikbaar om op een computer de eBooks te lezen.

Er zijn er ook (gratis) programma's beschikbaar voor op een smartphone (iPhone of Android telefoon) zodat je ook op zo'n telefoon eBooks kunt lezen. Ook voor de iPad en Android tablets zijn meerdere (gratis) programma's beschikbaar voor het lezen van eBooks.

Een derde alternatief is het lezen van eBooks op een dedicated eBookreader, een apart stuk hardware (met software) gemaakt voor het lezen van eBooks. Voorbeelden van zulke hardware zijn de Kindle van Amazon, de BeBook of de OYO.

Die hardware kost op het moment tussen de 75 euro en zo'n 800 euro per apparaat (inclusief accessoires). De strijd tussen tablets en dedicated eBookreaders lijkt te zijn gestreden. Ondanks de eigenschappen van eInk versus beeldscherm zorgt de populariteit van met name de iPad er voor dat dat op dit moment het belangrijkste platform voor het lezen van eBooks is naast de smartphone en de PC/laptop.

Het lezen van een ePUB / PDF zonder DRM op een laptop/computer

Dit is de eenvoudigste stap in het leesproces: het lezen van een ePUB bestand of PDF bestand zonder DRM op een laptop/computer.

Deze stappen gelden ook voor een ePUB of PDF met "Social DRM".

► Weet je niet wat DRM is, lees dan eerst even deze uitleg door.

Wat heb je nodig?

Om een ePUB bestand of een PDF zonder DRM te kunnen lezen op een laptop of computer kun je gebruik maken van een aantal programma's. Een PDF zonder DRM kun je lezen in het programma Acrobat Reader dat standaard op je Fontys werkplek geïnstalleerd is. Je hoeft hier dus geen software meer voor te installeren. Er is standaard geen programma op je Fontys werkplek beschikbaar voor het lezen van ePUB bestanden.

Voor het lezen van ePUBs zonder DRM kun je zowel Calibre als Adobe Digital Editions gebruiken.

► Installeer Calibre als je dat nog niet gedaan hebt. Je kunt de instructie hier vinden.

► Installeer Adobe Digital Editions als je dat nog niet gedaan hebt. Je kunt de instructie hier vinden.

Lezen van een ePUB zonder DRM in Calibre

Als je een ePUB hebt zonder DRM, dan kun je die eenvoudig toevoegen aan Calibre.

► Start Calibre op

► Klik op de "Boeken toevoegen" knop in de knoppenbalk

► Blader naar het boek dat je wilt toevoegen

► Klik op de "Openen" knop

Het boek wordt nu toegevoegd aan de bibliotheek van Calibre. Het wordt ook daadwerkelijk naar een andere plek op je computer gekopieerd. Je hebt dus alle eBooks bij elkaar staan in de Bibliotheekmap van Calibre. Dat is handig als je er een backup van wilt maken.

Het lezen van een boek gaat ook eenvoudig:

► Selecteer het boek dat je wilt lezen in het overzicht

► Klik op de Tonen knop in de knoppenbalk

Het boek wordt nu geopend in de ePUB reader van Calibre.

Lezen van een ePUB zonder DRM in Adobe Digital Editions

Bij Adobe Digital Editions werkt het toevoegen van een ePUB zonder DRM ongeveer vergelijkbaar als bij Calibre.

Hierboven zie je Adobe Digital Editions zonder boeken.

► Klik op "Bibliotheek"  en dan op "Item aan bibliotheek toevoegen"

► Blader naar de plek toe waar het ePUB of PDF bestand staat.

► Klik op "Openen"

N.B. het voorbeeld hierboven is een ePUB zonder DRM, het principe werkt echter hetzelfde.

Het boek wordt nu aan je Adobe Digital Editions bibliotheek toegevoegd.

► Dubbelklik op het boek om hem te openen.

Het kopen van een ePUB zonder DRM of met Social DRM

Het kopen van een ePUB werkt eigenlijk altijd ongeveer hetzelfde, maar omdat het openen ervan bij een ePUB met DRM net wat anders is, wordt dat apart besproken. Hieronder zie je een voorbeeld van het kopen van een boek met Social DRM.

Hierboven zie je een voorbeeld van een eBook op http://www.ebook.nl/

De aanschaf begint met het in de winkelwagen plaatsen van het eBook.

In de winkelwagen kan dan gekozen worden voor het afrekenen van het boek.

Ik was al klant bij eBook.nl dus vulde ik e-mail adres en wachtwoord in. Nieuwe klanten maken een nieuw account aan. Dit is van belang omdat je via dat account later altijd weer toegang kunt krijgen tot eerder gekochte boeken.

Je kunt betalen via iDeal of via creditcard.

Ik sla de betalingsprocedure even over, dat is informatie die hier niet in het boek hoeft. Het is dezelfde wijze van betalen als altijd via iDeal. Als je al ooit iets daarmee betaald hebt, dan weet je hoe dat werkt. Je komt na het afronden van de betaling weer terug op de site van ebook.nl

De boeken zijn dan te vinden bij het tabblad "Mijn eBook".

Na het klikken op de "Download" link achter het boek, begint het boek met downloaden. Ik kies hier uiteraard voor het opslaan van het bestand.

Het bestand krijgt een niet echt veelzeggende naam, daarom herbenoem ik het bestand na de download. Het bestand is nu gewoon te openen in Calibre. Die geeft overigens niets om de naam van het bestand, de informatie zoals titel en auteur worden uit de metadata van het bestand zelf gelezen.

Het lezen van een ePUB / PDF met DRM op een laptop/computer

Uitgevers gebruiken DRM om te proberen te voorkomen dat eBooks gekopieerd worden zonder dat zij daarvoor betaald krijgen. Een veel gebruikt DRM-systeem voor ePUB en PDF is het Adobe DRM. Nederlandse boekwinkels die eBooks verkopen zoals bol.com of Dit is de eenvoudigste stap in het leesproces: het lezen van een ePUB bestand of PDF bestand zonder DRM op een laptop/computer.

► Weet je niet wat DRM is, lees dan eerst even deze uitleg door.

Wat heb je nodig?

Een PDF met DRM kun je niet zomaar in Adobe Acrobat Reader lezen en Calibre kan geen ePUB bestanden weergeven die zijn voorzien van DRM.

Je zult dan bovenstaande foutmelding krijgen.

We zullen op de laptop/computer daarom gebruik moeten maken van Adobe Digital Editions als we een ePUB met Adobe DRM willen lezen.

► Installeer Adobe Digital Editions als je dat nog niet gedaan hebt. Je kunt de instructie hier vinden.

Toevoegen van elektronische boeken aan Adobe Digital Editions

Na het installeren van Adobe Digital Editions en het registreren ervan, kun je het programma zowel gebruiken voor het lezen van ePUB en PDF bestanden zonder DRM als voor het lezen van die bestanden met DRM. Let wel op! Je kunt alleen bestanden lezen die aan jouw Adobe-id gekoppeld zijn, als je dus van iemand een ePUB met DRM ontvangt die hij/zij gekocht heeft, zal die niet op jouw Adobe-id werken. Dat is immers de bedoeling van DRM.

Als je een boek met Adobe DRM koopt bij bol.com (bij andere online winkels werkt het vergelijkbaar), dan krijg je, net als bij boeken zonder DRM, een link naar een pagina waar je het boek kunt downloaden.

De download is dan meestal geen .epub bestand maar een .acsm bestand.

Als je dit .acsm bestand opent zal dat automatisch in Adobe Digital Editions gebeuren. Daarbij zal Adobe Digital Editions dan je ePUB bestand uitpakken en in je bibliotheek plaatsen.

Het lezen van een ePUB / PDF op een iPad

Wat heb je nodig?

Voor het lezen van een ePUB of PDF zonder DRM op een iPad kun je gebruik maken van het gratis iBooks programma of van het gratis Bluefire Reader programma.

Met iBooks kun je geen eBooks lezen die voorzien van Adobe DRM.

Met Bluefire Reader kun je wel eBooks lezen die voorzien zijn van DRM

Met iBooks kun je wel de speciale iBooks lezen die met iBook Author gemaakt worden en de fotoboeken die je met (bijvoorbeeld) BookCreator kunt maken. Met Bluefire Reader kan dat niet.

Het is dus het handigste om allebei de gratis programma's te installeren.

► Installeer iBooks op je iPad als je dat nog niet gedaan hebt. Zie ook deze instructies.

► Installeer Bluefire Reader op je iPad als je dat nog niet gedaan hebt. Zie ook deze instructies

Opties

Er zijn een aantal manieren om een ePUB of PDF op je iPad te krijgen:

Naar jezelf mailen

Via Dropbox

Via een link op een website

Direct vanaf de eBook winkel

Via iTunes

De vijf verschillende manier zullen hieronder beschreven worden.

Naar jezelf mailen

Als je snel even een bestand naar je iPad over wilt zetten, dan kun je daar gewoon Outlook voor gebruiken en het bestand naar jezelf mailen.

In onderstaand voorbeeld heb ik een ePUB naar mezelf gemaild.

Als de mail aangekomen is op je iPad zal de bijlage met de ePUB niet automatisch gedownload worden.

► Klik op de bijlage zodat hij gedownload wordt.

► Klik er daarna nog een keer op om de popup te krijgen met de Apps die de bijlage weer kunnen geven.

Hier zie je dat iBooks als standaardoptie wordt weergegeven, maar als je op "Openen met..." klikt krijg je de andere opties.

► Kies de App waarmee je het eBook wilt openen.

Via Dropbox

► Als je Dropbox nog niet geïnstalleerd hebt, doe dat dan. Zie daarvoor deze instructies

► Open de Dropbox map op je computer/laptop

► Het is handig om een aparte map aan te maken voor je eBooks. Noem deze map "eBooks"

► Plaats het ebook bestand dat je op je iPad wilt zetten in de map eBooks. Dat kan dus een PDF zijn of een ePUB met of zonder DRM (of andere bestanden, maar daar gaat het in dit boek niet over).

Wacht even totdat het blauwe draaisymbooltje bij het bestand verdwenen is en er weer een groen vinkje staat.

► Pak je iPad en start daar de Dropbox App op

Je ziet daar dezelfde mappenstructuur als in Dropbox op je laptop.

► Klik op de eBooks map

Je moet daar nu het bestand (de bestanden) zien dat/die je op je laptop in die map gezet hebt. In het voorbeeld hier is dat een ePUB bestand.

► Klik op het bestand om hem te openen.

Dropbox zal het bestand downloaden naar de iPad, maar als het een ePUB bestand is, kan Dropbox die niet tonen.

Dat is geen probleem, want we kunnen het bestand in een App openen die dat wél kan.

► Klik op het vakje met pijltje rechtsboven in het venster (zie de afbeelding)

Als je daar op klikt dan krijg je de Apps te zien die wél een ePUB kunnen openen. Op jouw iPad zul je in ieder geval iBooks en Bluefire Reader zien (die heb je namelijk geïnstalleerd).

Als het een ePUB of PDF is met DRM dan moet je Bluefire Reader gebruiken, bij een ePUB of PDF zonder DRM kun je ook iBooks gebruiken.

► Kies een App om het bestand in te openen. Dropbox zal je nu automatisch doorschakelen naar die App en daar het eBook openen. Het eBook staat nu lokaal op je iPad en is dus ook te lezen zonder internetverbinding.

Via een link op een website

Het kan ook voor komen dat een eBook op een website staat. Ook daar werkt het principe dat je bij de mail en bij Dropbox gezien hebt:

► Ga met Safari naar de website waar het eBook gelinkt staat.

► Klik op de link naar het eBook en kies dan voor de "Openen in.." optie om hem in iBooks of Bluefire Reader te openen.

Zie ook dit bericht (externe site!) met uitleg over hoe je eBooks kunt openen die in een ZIP-bestand online staan.

Direct vanaf de eBook winkel

Het is in zowel iBooks als in Bluefire Reader mogelijk om direct vanuit de applicatie elektronische boeken te kopen. Bij iBooks zijn dat dan boeken met de Apple DRM, bij Bluefire Reader kun je bij verschillende online eBook winkels boeken kopen (zie voor de uitleg dit bericht).

Hoewel het kan heeft het een aantal nadelen: koop je boeken bij Apple, dan zit je vast aan het lezen ervan op je iPad. Koop je ze vanuit Bluefire Reader, dan staat je enige kopie op je iPad, tot het moment dat je een backup van het bestand gemaakt hebt via iTunes.

Via iTunes naar Bluefire Reader

Je kunt ook via iTunes eBooks op je iPad zetten. Mac gebruikers zullen iTunes al standaard geïnstalleerd hebben staan. Voor Windows gebruikers is iTunes tegenwoordig niet echt meer noodzakelijk.

► Als je toch deze manier van boeken uitwisselen wilt gebruiken, dan moet je eerst iTunes installeren. Zie deze instructies.

► Start iTunes op en sluit je iPad aan.

►  Klik op het tabblad Apps

►  Scroll naar beneden zodat je de lijst met Apps te zien krijgt.

► Klik op de Bluefire Reader App

Je ziet aan de rechterkant nu de boeken die in Bluefire Reader zitten.

Als je een boek van je PC naar de iPad wilt overzetten:

► Klik op "Toevoegen"

► Selecteer het bestand op je computer

En omgekeerd, van je iPad naar je PC:

► Selecteer het document

►  Klik op "Opslaan in..."

► Sla het boek op je laptop op.

Via iTunes naar iBooks

Voor iBooks gaat het wat ingewikkelder.

Toevoegen van boeken aan iBooks gaat via het "Boeken" onderdeel van je iPad (zie de afbeelding hiervoor). Je kunt dan ook boeken toevoegen aan je iPad door ze van de map op je computer naar de boekenlijst in iTunes te slepen.

Het weer van de iPad af krijgen van boeken in iBooks is echter en stuk minder gemakkelijk. Standaard heeft iTunes er namelijk geen ondersteuning voor.

Het maken van een PDF op basis van een Word-document

Wat heb je  nodig?

Word 2010 heeft al standaard de mogelijkheid om een Word-document op te slaan als PDF.

Je hebt dus al alle benodigdheden op je standaard werkplek beschikbaar.

Opslaan als PDF in Word 2010

► Open het Word-document waarvan je een PDF wilt maken in Word 2010

► Ga naar Bestand en klik dan eerst op de "Info" optie.

Het is belangrijk om er voor te zorgen dat een PDF-document beschikt over de juiste informatie, d.w.z. een juiste titel en auteur. Die worden namelijk vaak door zoeksystemen gebruikt en/of weergegeven in zoekresultaten.

Vaak staan hier tamelijk onzinnige of standaard waarden. Controleer dit dus vooraf!

► Voeg een heldere titel en auteur in. Eventueel kun je ook de opmerkingen en codes (= trefwoorden) invullen.

► Klik nu op "Opslaan als Adobe PDF"

► Kies de map waar je de PDF wilt opslaan.

► Klik nog niet op "Opslaan" maar eerst op "Opties"

► Controleer of bij de Opties ook "Bladwijzers maken" aangevinkt staat.

Als je in je Word-document gebruik gemaakt heb van opmaakstijlen, zoals "Kop 1", "Kop 2" etc. dan worden die automatisch omgezet in een inhoudsopgave. We zullen die zo meteen zien.

► Klik op "OK"

► Klik nu wel op "Opslaan"

De conversie gaat van start. Na afloop zal het document automatisch in Adobe Acrobat Pro geopend worden.

Standaard zie je nu nog niet de inhoudsopgave, maar als je op het Bladwijzers icoontje aan de linkerkant klikt, krijg je de inhoudsopgave te zien.

Ook de metadata die je in Word-ingevoerd hebt is in de PDF terecht gekomen. Je kunt die ook opvragen en bekijken.

► Klik op "Bestand" en dan op "Eigenschappen"

Je krijgt nu de documenteigenschappen te zien.

Het maken van een ePUB op basis van een Word-document

Wat heb je nodig?

Om van een Word-document een ePUB te maken heb je een aantal programma's nodig:

Word 2010; standaard aanwezig op de Fontys werkplek

Calibre; als je die nog niet geïnstalleerd hebt staan, voer dan deze instructies uit.

Optioneel, voor het controleren van de ePUB op fouten heb je nog nodig:

Sigil; als je die nog niet geïnstalleerd hebt staan, voer dan deze instructies uit.

ePubChecker; als je die nog niet geïnstalleerd hebt staan, voer dan deze instructies uit.

Let op! De ePUB bestanden die we bij de eerste stap maken zullen meestal prima leesbaar zijn op de iPad. Echter, soms zul je er voor willen zorgen dat de ePUB bestanden helemaal aan de geldende ePUB afspraken voldoen. Bijvoorbeeld als het een ePUB is die via de portal verspreid moet worden. Dan moet je de controles zeker uitvoeren. Deze derde en laatste stap van het conversieproces is voorbehouden aan gevorderde ePUB maker.

Maken van een ePUB vanuit Word 2010

De eerste stap van de conversie voeren we uit in Word 2010, de tweede stap voeren we uit in Calibre.

► Open het Word-document dat je wilt converteren in Word 2010

► Kies voor "Opslaan als"

► Klik nog niet op de "Opslaan" knop!

► Klik eerst op "Nieuwe map" boven in het venster

► Geef de map een duidelijke naam, bijvoorbeeld "HTML"

► Dubbelklik op de map zodat het bestand in die map opgeslagen gaat worden.

►  Kies als bestandstype bij "Opslaan als" voor "Webpagina, gefilterd (*.htm, *.html)

►  Klik nu dan eindelijk op "Opslaan"

Word zal nog willen weten of dit écht was wat we wilden.

►  Klik op "Ja"

► Start nu Calibre op

► Klik op de knop "Boeken toevoegen"

► Blader naar de plek  waar je de HTML opgeslagen had

► Selecteer het HTML-bestand

►  Klik op "Openen"

Het HTML-bestand en de bijbehorende bestanden (afbeeldingen etc) worden aan Calibre toegevoegd.

We gaan nu eerst de metadata voor het boek aanpassen voordat we het gaan converteren.

► Klik met de rechtermuisknop op het nieuw toegevoegde boek

► Selecteer "Metadata bewerken"

►  Selecteer "Metadata individueel bewerken"

Als je in Word een goede titel had ingevoerd, dan zal die overgenomen zijn. De auteur is verloren gegaan in de conversie.

►  Vul de auteur in en eventueel een omschrijving voor het boek.

Het is wel mooi als ons boek een "cover" (omslag) heeft. Calibre kan er automatisch eentje voor ons aanmaken als we weinig tijd hebben

► Klik op "Omslag aanmaken" om de omslag te krijgen die Calibre voor ons aan kan maken.

Als je zelf een omslag wilt maken, zorg er dan voor dat het er eentje is met als afmetingen: 600 pixels x 800 pixels.

►  Klik op "Bladeren"

►  Selecteer het bestand dat je als omslag wilt gebruiken

► Klik op "Openen"

De omslag wordt nu getoond in Calibre.

► Als je klaar bent met het toevoegen van de metadata klik je op "OK"

Ook in Calibre zie je nu de omslag en de ingevoerde metadata.

Nu zijn we klaar om het boek te converteren naar ePUB.

► Selecteer het boek en klik op de knop "Boeken converteren" in de knoppenbalk.

Het conversiescherm verschijnt nu.

► Zorg er voor dat rechtsboven in het venster als Uitvoerformaat is gekozen voor "EPUB"

►  Klik op de optie "Structuur-detectie"

► Klik op de Wizard (het toverstafje) naast de bovenste detectieregel.

►  Selecteer "h1"

►  Klik op "OK"

►  Doe ditzelfde nu ook bij de onderste detectieregel.

►  Klik op de optie "Inhoudsopgave"

► Zet een vinkje bij de optie "Gebruik van automatisch aangemaakte inhoudsopgave forceren"

► Zet op dezelfde manier als eerst de detectie voor Niveau 1 van de inhoudsopgave op h1 (eindresultaat zoals getoond in het venster wordt dan "//h:h1") en zet ze voor Niveau 2 en Niveau 3 op respectievelijk h2 en h3 (zie ook het voorgaande venster).

► Klik nu op "OK" om de conversie te starten.

Rechtsonder in het scherm zie je "Taken: 1" staan. Hieraan kun je zien dat Calibre bezig is met de conversie.

Als de conversie klaar is, zal taken weer 0 aangeven. Je ziet bij het geconverteerde boek dat er in het overzicht van formaten nu ook "EPUB" staat.

► Klik op het woordje "EPUB" in de metadata (zie ook de afbeelding hierboven).

Het boek zal nu, inclusief inhoudsopgave geopend worden in de Calibre EPUB reader.

Je kunt het bestand vinden door met de rechtermuisknop op het boek te klikken en dan te kiezen voor "Bijbehorende map openen".

Controleren van de ePUB op fouten (gevorderd)

Voor dagelijks gebruik zal de ePUB die je bij de vorige stap gemaakt hebt voldoende zijn. Hij zal werken in iBooks, leesbaar zijn op de iPad, dus waarom zou je er meer tijd aan besteden?

Nou, omdat het in sommige gevallen wel zo netjes is om een ePUB af te leveren die ook echt aan de ePUB standaard voldoet. Bijvoorbeeld omdat het een ePUB is die je breder wilt verspreiden via de portal, of zelfs te koop aan wilt bieden via een van de online verkopers van elektronische boeken.

Hieronder staan de stappen beschreven die je kunt uitvoeren om er voor te zorgen dat ook jouw ePUB hier aan voldoet.

We gaan de ePUB controleren en aanpassen. Daarvoor moet je eerst weten waar dat bestand staat. Als je bij de installatie van Calibre, zoals beschreven in dit boek, gekozen hebt voor  D:\CalibreBibliotheek  als plek om de bibliotheek op te slaan, dan zou je daar kunnen kijken voor de bestanden. Je kunt het echter ook rechtstreeks vanuit Calibre zelf doen:

► Klik met de rechtermuisknop op het boek waarvan je de ePUB wilt controleren.

► Selecteer "Bijbehorende map openen"

De map met de ePUB opent nu in verkenner. Je kunt het adres van de map kopiëren naar het klembord.

► Start ePubChecker op

► Klik op de "Pick...:" knop

► Selecteer het ePUB bestand in de map die je zojuist opgezocht hebt in Calibre.

► Klik op "Openen"

► Selecteer het tabblad "Check"

► Klik op de "Check" knop

►  EPubChecker laat nu een overzicht zien van de fouten in de ePUB.

Die fouten moeten we gaan repareren. Dat doen we met Sigil.

►  Start Sigil op

►  Open ook hier het ePUB bestand.

►  Kies "Bestand" en dan "Valideer ePUB"

Je krijgt nu een overzicht te zien van alle fouten die in de ePUB voor komen.

Prettig bij Sigil is dat je door te dubbelklikken op een foutmelding, automatisch het betreffende bestand wordt geopend en naar de regel waar de fout zit gesprongen wordt.

Er zijn een aantal eenvoudige problemen die optreden bij het converteren van Word documenten, via Calibre naar ePUB. Die problemen kunnen met een aantal Zoek/Vervang opdrachten opgelost worden.

Zoek / Vervang is te bereiken via het menu via "Bewerken" > "Zoek/Vervang" > "Zoek / Vervang" of via de toetscombinatie Ctrl+F (is iets korter en sneller)

Het eerste probleem in de lijst is "value 'Afbeelding 38' is invalid NCName". Dat wordt veroorzaakt doordat alle afbeeldingen in het Word document in de XHTML die in de ePUB zit een "id" attribuut hebben dat bestaat uit "Afbeelding", een spatie en een volgnummer. Maar die spatie mag er niet in zitten. Dat is niet toegestaan in een "id" attribuut.

Dat gaan we aanpassen:

► Druk op Ctrl+F zodat het zoekvenster verschijnt.

► Type bij "Zoek" in: id="Afbeelding

► Voeg in hetzelfde veld erachter 1 spatie in!

► Type bij "Vervangen" in: id="Afbeelding

(maar hier dus zónder spatie!)

► Probeer het eerst uit met de knoppen  "Find" en "Replace" waarmee één afbeelding aangepast wordt..

Zoals je kon zien komt het probleem veel vaker voor. Gelukkig hoef je niet alle bestanden apart door te zoeken.

► Zet de "Kijken" optie op "All HTML Files" en klik op "Replace All"

Nu worden alle bestanden doorzocht en alle vervangingen in één keer doorgevoerd (68 in totaal in dit geval).

Je kunt nu het tweede probleem in het lijstje aanpakken, of eerst even opnieuw een check laten uitvoeren op het bestand.

►  Laat een nieuwe check uitvoeren en zie dat de eerste foutmelding en alle gelijksoortige meldingen verdwenen zijn uit de lijst.

Er blijken nog een aantal fouten in het ePUB bestand voor te komen die te maken hebben met overbodige attributen in de XHTML. Ze zijn gelukkig ook eenvoudig door zoek/vervang op te lossen.

In de meeste gevallen is het voldoende om het attribuut gewoon te laten vervangen door "niets" (niet de tekst niets, maar doordat je niets invult bij het Vervangen vakje!!!)

► laat 'border="0"' vervangen door niets

► laat 'clear=”all”' vervangen door niets

Er blijven dan nog een paar meldingen over. Het betreft hier 4 id-waarden met tekens er in die niet toegestaan zijn: er mag geen vraagteken in staan en er mag geen » in een id staan. Ook hier kan zoek/vervang een oplossing bieden:

► Laat "_»_Het_Lezen" vervangen door "_Het_Lezen"

► Laat "_Wat_is_DRM?" vervangen door "_Wat_is_DRM"

► Laat "_Wat_is_DRM?_1" vervangen door "_Wat_is_DRM_1"

► Valideer de ePUB nu nog een keer.

Als het goed is krijg je de melding dat er geen problemen meer gevonden zijn door Sigil.

► Sla de ePUB weer op via Bestand > Opslaan

Laat Sigil nog maar even open staan, we zullen hem nog nodig hebben.

► Start ePubChecker op

► Check het ePUB bestand opnieuw

Hé, nog een paar foutmeldingen. Het blijkt inderdaad dat ePubChecker nog een paar extra checks heeft uitgevoerd die Sigil niet uitvoerde. Er blijkt een foutief datumformaat in de metadata gebruikt te worden en een foutieve waarde voor een attribuut gevonden te zijn. Dat moeten we dus nog aanpassen.

► Ga weer naar Sigil

► Kies Bewerken > Meta bewerker

► Kies "Toevoegen Basis"

► Selecteer de drie "Date" gerelateerde metadatavelden.

► Klik op "OK"

De datum van vandaag wordt automatisch ingevuld voor de drie datumvelden. Als dat akkoord is hoef je alleen nog maar op OK te klikken.

Het tweede probleem lossen we op door in titlepage.xhtml het attribuut preserveAspectRatio + bijbehorende metadata te verwijderen.

► Sla het eBook weer op.

► Controleer het eBook nogmaals in ePubChecker. De eerste check zou geen fouten mogen bevatten.

Je kunt dan ook nog de "Preflight" check uitvoeren (tweede tab). Ook die zou geen fouten mogen opleveren.

► Controleer het eBook ook met de Preflight checks.

Het maken van een PDF op basis van een webpagina

Wat heb je nodig?

Natuurlijk kun je een webpagina vanuit Internet Explorer of andere browsers meteen naar PDF printen. Maar vaak staat zo'n webpagina vol met een heleboel informatie die je liever niet wilt bewaren, bijvoorbeeld knoppen voor de navigatie of advertenties.

Er is een website die een gratis dienst aanbiedt waarmee je de pagina's voordat je ze als PDF opslaat eerst kunt ontdoen van alle overbodige informatie. De site werkt in combinatie met alle bekende browsers, dus je kunt dit zowel in de portable versie van Firefox doen als in Internet Explorer.

Het maken van een PDF met behulp van Print What You Like

► Ga naar http://www.printwhatyoulike.com/

► Klik op de "Try the Bookmarklet" link.

Je komt nu op een pagina met de bookmarklet. Die moet je toevoegen aan je bookmarks toolbar.

In Internet Explorer heet dat je Werkbalk Favorieten.

Het kan zijn dat die nog niet zichtbaar is, in de portable Firefox versie is dat in ieder geval niet zo.

In Firefox klik je op het pijltje naast het sterretje naast het "thuis" knopje op de knoppenbalk aan de rechterkant (zie de afbeelding).

► Kies dan voor "View Bookmarks Toolbar"

In Internet Explorer klik je met rechts op de balk boven in de browser en kies je "Werkbalk Favorieten"

► Sleep nu de link van de pagina naar de favorieten werkbalk.

► Ga nu naar een pagina die je wilt bewaren als PDF en klik op de knop die je toegevoegd hebt aan de favorietenwerkbalk.

Er verschijnt nu een extra balk links naast de pagina en een rood kader om een deel van de inhoud van de pagina.

► Als je op een van de rode delen klikt, dan krijg je de optie om dat deel te verwijderen. Zo kun je bijvoorbeeld alle advertenties uit de pagina verwijderen.

► Je kunt ook kiezen voor de "Auto Format" optie aan de linkerkant.

De resultaten daarvan zijn wisselend, maar het gaat vaak wel een heel stuk sneller dan handmatig blokjes verwijderen.

Is de pagina zoals je hem wilt hebben, klik dan op "Print".

► Sla het resultaat als PDF op.

Na het printen verschijnt er een popup met reclame. Daar is niets van in de PDF te zien, dus het is eigenlijk een kleine prijs om te betalen voor deze handige functionaliteit.

Het maken van een ePUB op basis van een webpagina

Wat heb je nodig?

Voor het maken van ePUB bestanden op basis van een webpagina zijn er een aantal opties. Geen van allen werken ze altijd perfect. De plugin "Grab My Books" die alleen voor Firefox beschikbaar is, werkt het beste.

► Als je de portable versie van Firefox nog niet geïnstalleerd hebt, doe dat dan. Zie ook deze instructies.

Als onderdeel van die instructies wordt het installeren van de "Grab My Books" besproken.

► Installeer ook de "Grab My Books" plugin.

Het maken van een ePUB met behulp van Grab My Books

► Start Firefox op

► Ga naar een pagina die je wilt opslaan als ePUB bestand, bijvoorbeeld een nieuwsbericht op http://nu.nl/

► Klik met de rechtermuiskop op de pagina

► Kies GrabMyBooks en dan "Grab this page"

Er zal even een popup verschijnen met de tekst die door de plugin van de pagina gehaald is. In de meeste gevallen zal dat netjes alleen het bericht zelf zijn, zonder advertenties.

► Verzamel zo nog een aantal pagina's voor in je ePUB.

► Klik dan in de menubalk op het GrabMyBooks icoontje en kies "My book"

In een nieuw tabblad krijg je nu een overzicht te zien van de pagina's die verzameld zijn.

Via de optie Home > Metadata kun je de titel en de taal voor het ePUB bestand instellen.

► Geef het ePUB bestand een naam en zet de taal op NL

► Klik op Save

Het kan ook voor komen dat je bijvoorbeeld de titel van een bericht wilt aanpassen. Hierboven zie je bijvoorbeeld dat in de paginatitel ook de tekst "nusport.nl/wielrennen | Voor het laatste nieuws van elke sprot" is toegevoegd. Dat ziet er niet zo netjes uit.

► Klik op "Edit"

► Pas de titel aan en klik op "Save".

De titel is nu aangepast.

Een andere optie is het toevoegen van een voorkant aan het boek dat gemaakt wordt.

► Klik op "More" en kies dan "Cover"

Je kunt de cover gewoon laten maken op basis van een van de afbeeldingen die op de pagina's in het boek voor komen.

► Klik op "Select from book"

► Klik op een afbeelding die getoond wordt

► Klik op "OK"

► Klik op "Save"

► Klik tenslotte op "Grab My Book" om het ePUB bestand op te slaan.

► Kies een plek om het bestand neer te zetten (bijvoorbeeld je Dropbox map), geef het bestand een naam en klik op "Opslaan".

Het maken van een ePUB op je iPad

Wat heb je nodig?

Er zijn een aantal programma's waarmee je ePUB bestanden kunt maken op je iPad. In een serie van 6 berichten op mijn weblog beschrijf ik er een aantal:

Book Creator (http://ictoblog.nl/2012/03/04/ebook-shoot-out-op-de-ipad-1)

iBookcreator (http://ictoblog.nl/2012/03/05/ebook-shoot-out-op-de-ipad-2)

eBook Magic (http://ictoblog.nl/2012/03/06/ebook-shoot-out-op-de-ipad-3)

Creative Book Builder (http://ictoblog.nl/2012/03/07/ebook-shoot-out-op-de-ipad-4)

My Story (http://ictoblog.nl/2012/03/08/book-shoot-out-op-de-ipad-5)

Easy ePub (http://ictoblog.nl/2012/03/09/ebook-shoot-out-op-de-ipad-6)

Ze komen niet allemaal even goed uit de test, Book Creator is een App die ik wel de kosten van de aanschaf (€3,99) waard vind. Hieronder zie je een voorbeeld van hoe je met Book Creator een eBook kunt maken. Het eBook kan geopend worden in Bluefire Reader, maar dan gaat een groot deel van de opmaak verloren. Het beste is om hem gewoon in iBooks te openen.

Het maken van een ePUB met Book Creator

Na het installeren van Book Creator zie je dat er al één boek aanwezig is. Dit is de "Getting Started" gids die je een aantal van de mogelijkheden van Book Creator laat zien.

► Open de Getting Started gids en lees deze door.

Als het goed is heb je hier voldoende aan om nu zelf een boek te maken.

► Klik op het + symbool onder de Getting Started gids om een nieuw boek toe te voegen.

Je kunt kiezen uit een drietal boekformaten. Het "Portrait" formaat geeft (vind ik) het mooiste resultaat.

Je begint met een lege voorpagina.

Je kunt foto's toevoegen die op de iPad staan door op het foto icoontje te klikken en dan een foto te selecteren.

Als je niets geselecteerd hebt en je klik op het "I"-symbool, dan kun je de instellingen van de pagina aanpassen.

Het je wél wat geselecteerd (bijvoorbeeld een tekstblok) en je klikt dan op de "I", dan kun je de eigenschappen van dat object aanpassen.

Met de "Pages" knop kun je snel naar een pagina bladeren.

En met de "Open In.." knop kun je het boek in iBooks openen.

Vanaf het beginscherm kun je boeken ook exporteren naar iTunes (zodat je ze via iTunes van de iPad af kunt halen) maar je kunt ze ook e-mailen naar jezelf of iemand anders.

Hier kun je er ook voor kiezen om er een PDF van te maken in plaats van een iBook.

► Maak een paar foto's met je iPad 2

► Maak een eBook met Book Creator met die foto's en wat tekst

► Mail het eBook naar mij: P.Gorissen@fontys.nl

Publiceren / verspreiden van het eBook

Als het eBook helemaal af is,  gevalideerd en voorzien van een ISBN, dan is het tijd om het de delen met (potentiële) lezers. De wijze waarop je het eBook zult verspreiden is een beetje afhankelijk van je doel en de inhoud van het eBook en de vraag of je Digital Rights Management (DRM) wilt gebruiken of niet . Voor een eBook gelden dezelfde regels als voor andere digitale onderwijsmaterialen die binnen een onderwijsinstelling gemaakt worden.

Rechten

Je hebt allereerst de rechtenvraag: heb je in het eBook gebruik gemaakt van materialen van anderen (afbeeldingen, teksten). Dan zul je toestemming moeten verkrijgen voor het gebruik daarvan. Soms is dat gemakkelijk bijvoorbeeld omdat materialen voorzien zijn van een Creative Commons licentie die het hergebruik toestaat. Dan hoef je niet nog eens apart achter toestemming aan. Zorg in dat geval dan wel voor een correcte bronvermelding (een eis die bij alle Creative Commons licenties voor komt).

Het kan zijn dat aan de toestemming voor hergebruik eisen verbonden zitten met betrekking tot de wijze waarop je het eBook verspreid.

Geen/eenvoudig hergebruik en geen DRM

Laten we even uitgaan van een eenvoudige situatie waarbij het eBook alleen eigen materialen bevat of materialen waarvoor het hergebruik eenvoudig te regelen was zonder aanvullende voorwaarden (anders dan wellicht bronvermelding).  In dat geval kun je gemakkelijk zelf verspreiden. Als het een eBook is voor studenten van een bepaald vak of een bepaalde opleiding is, dan zul je dat wellicht via de elektronische leeromgeving doen. Studenten downloaden dan het bestand met het eBook naar hun computer of hun iPhone/Android toestel en kunnen het daar dan lezen.
Wil je geld vragen voor de eBooks dan kun je een eigen betalingssysteem inrichten op je intranet/interne netwerk. Dit vergt natuurlijk wel expertise van het opzetten van zulke systemen. Omdat je geen DRM gebruikt bestaat de kans dat studenten de eBooks onderling uitwisselen. Het is daarom goed om niet een te hoge prijs te vragen of het eBook gewoon gratis aan te bieden. Anders dan een beetje bandbreedte kost het verspreiden namelijk ook geen geld.

Geen/eenvoudig hergebruik en wel DRM

Het is mogelijk om eBooks van DRM te voorzien. Dit systeem van Digital Rights Management voorkomt dat gewone gebruikers de eBooks kunnen verspreiden. Het bestand is namelijk dusdanig versleuteld dat het alleen op de eBookreader van de gebruiker die het eBook gekocht heeft werkt. Dat is de theorie in ieder geval, want het vergt niet heel veel technische kennis om binnen een minuut met behulp van de gratis online beschikbare hulpmiddelen die DRM te verwijderen.
Het gebruik van DRM vergt speciale software die extra geld kost voor aanschaf en licenties en meestal ook dan nog per verspreid boek. Daarom worden boeken met DRM meestal via een online eBook winkel verkocht.

Ingewikkeld hergebruik

Waarschijnlijk had ik je hier voor moeten waarschuwen voordat je begon aan het eBook. Net als bij dictaten is het belangrijk om voor en tijdens het maken te voorkomen dat je materiaal opneemt waarvan het moeilijk of zelfs onmogelijk is om toestemming te krijgen voor hergebruik in je eBook.

Verkopen via een online eBook winkel

Er zijn een aantal online eBook winkels. Vanuit Nederland kun je niet altijd bij een eBook winkel iets kopen omdat bij eBooks vaak een geografische geldt. Er is geen systeem van zones, zoals bij DVD's, maar online eBook winkels zoals bijvoorbeeld Amazon mogen bepaalde boeken bijvoorbeeld alleen in de Verenigde Staten verkopen. Een klant uit Nederland kan het eBook dan niet kopen/downloaden.

Een aantal online eBook winkels, zoals BOL.com (http://www.bol.com/) en eBook.nl (http://www.ebook.nl/) verkopen voornamelijk/uitsluitend eBooks die door de grote uitgevers beschikbaar gesteld worden. Bij andere online eBook winkels kunnen ook individuele auteurs, particulieren en scholen terecht voor het aanbieden/verkopen van eBooks.
Gratis eBooks kunnen meestal ook gratis worden aangeboden. Bij verkoop van eBook zal de online eBook winkel een vast bedrag en/of een percentage van de verkoopsom vragen als vergoeding van de kosten (het in de lucht houden van de site, de ondersteuning etc). Je stelt meestal zelf de hoogte van de verkoopprijs en daarmee jouw opbrengst vast.

Wat is DRM?

Digital Rights Managent (DRM) is een begrip dat je ongetwijfeld regelmatig zult tegen komen als je met eBooks aan de slag gaat. Wikipedia omschrijft DRM als:

Digital Rights Management, kortweg DRM, is een techniek om digitale rechten van makers of uitgevers (de 'rechthebbenden') van werken (bijvoorbeeld muziek, afbeeldingen, teksten) digitaal te beheren.

Bron: Wikipedia

De Wikipedia pagina beschrijft een zevental kritiekpunten met betrekking tot het gebruik van DRM. Die focussen zich op het controleverlies door de gebruiker, te sterke beperkingen, gebrekkige interoperabiliteit van de gebruikte DRM systemen en het feit dat de DRM van kracht blijft ook als de rechten van de maker verlopen.

Op dit moment hebben wij voornamelijk te maken met boeken die voorzien zijn van Adobe DRM, het DRM systeem zoals dat door Adobe ontwikkeld is, Maar ook Apple, Amazon en Barnes and Noble hebben elk hun eigen DRM systeem voor de eBooks die zij verkopen.

Het verspreiden van exemplaren van eBooks zonder toestemming van de rechthebbenden een probleem. Maar DRM vormt voor de (betalende) gebruikers vaak een probleem in gebruik. Terwijl zij niet degenen zijn die het probleem veroorzaken. Zij dragen de lasten zonder dat ze er iets voor terug krijg. En het zorgt voor verwarring. Want een koper van een boek moet nu in de gaten houden of de DRM op het boek dat hij/zij aanschaft wel op zijn eBookreader wordt ondersteund.

Het probleem is echt, maar DRM is geen echte oplossing. Het vergroot de kans op optreden van het probleem alleen maar. Een onderzoek in Frankrijk liet zien dat van de ongeveer 6.000 illegaal aangeboden digitale boeken die zij gevonden hadden, maar liefst 94,9% geen legaal verkrijgbare versie hadden. Dat wil zeggen dat consumenten geen legaal alternatief hadden voor de download.  Het waren vaak zelf gemaakte scans (naar PDF formaat) van boeken die wel op papier te koop waren.

In de afbeelding hierboven zie je een voorbeeld van hoe bij ebooks.nl aangegeven wordt dat er Adobe DRM gebruikt wordt op een ePUB bestand.

Systemen en formaten

Een belangrijk probleem voor de bij het gebruik van DRM op eBooks is het bestaan van verschillende DRM-systemen en het groot aantal verschillende formaten voor eBooks. Naast de bestandsformaten die we in dit boek bespreken zijn er nog een heleboel andere formaten in gebruik (geweest). Datzelfde geldt voor DRM-systemen.  Een boek dat van DRM voorzien is kan door een koper echter niet geconverteerd worden van het ene formaat naar het andere of van het ene DRM-systeem naar het andere.

Zo gebeurde het dat BeBook (een merk eReader) ondersteuning voor eBooks in EPUB en PDF-formaat in combinatie met het DRM-systeem van Adobe aan hun BeBook eBookreaders wilde toevoegen. Voorheen hadden die ondersteuning voor eBooks in Mobipocket-formaat in combinatie met het Mobipocket-DRM systeem van Amazon. De ondersteuning voor EPUB met Adobe DRM was nodig voor o.a. de boeken die bij Bol.com verkocht worden.

Amazon eiste echter in hun licentievoorwaarden dat hun DRM-systeem niet in combinatie met andere DRM-systemen op een eBookreader gebruikt wordt. En dus verwijderde BeBook de ondersteuning voor Mobipocket-DRM in die nieuwe versie van de software voor de BeBook.

Een eBook met DRM kan door een koper niet geconverteerd worden naar een ander formaat, dus hadden eerlijke kopers de keuze: niet de nieuwe software installeren en geen eBooks bij Bol.com kunnen kopen of wel de nieuwe software installeren en eerder gekochte boeken in Mobipocket-formaat die voorzien waren van Mobipocket-DRM niet meer kunnen lezen.

Kosten van DRM

Het gebruik van DRM kost niet alleen de klant extra uitzoekwerk en (mogelijk) frustratie als een eBook niet te lezen is. Het kost ook de uitgevers of auteurs die er gebruik van willen maken geld. Wil je DRM op EPUB bestanden gebruiken dan kun je gebruik maken van Adobe Content Server. Die software kost 4.000 euro, met een verplicht abonnement op updates van 1.000 euro per jaar. Voor de controle van de identiteit van de gebruiker berekent Adobe daarnaast 0,15 per werk voor een permanente licentie. Content Server stelt daarnaast ook nog de nodige eisen aan de hard- en software en de ICT-ondersteuning (bron: e-books handboek 2010, Michiel Hatenboer).
Ook aan het gebruik van DRM in combinatie met PDF of Mobipocket zitten kosten verbonden. Online winkels van eBooks kunnen (een deel van) dit werk uit handen nemen, maar rekenen dan wel kosten door in de vorm van een percentage van de verkoopprijs van het eBook. In de tabel hieronder zie je een voorbeeld van de opbrengst van een boek voor een auteur bij verschillende prijsniveaus en bij het wel of niet gebruik van DRM bij een online platform waar auteurs zelf hun boeken kunnen verkopen.

Verkoopprijs boek

Opbrengst auteur

Lulu

met DRM

Lulu

zonder DRM

Pumbo.nl

zonder DRM

€ 2,-

€ 0,08

€ 0,88

€ 0,88

€ 10,-

€  6,58

€ 7,29

€ 5,81

€ 20,-

€  14,57

€ 15,28

€ 11,97

Boeken zonder DRM

Zeker niet alle boeken die je legaal online kunt downloaden of kopen zijn voorzien van DRM.

Zo verkoopt O'Reilly al haar boeken zonder DRM. En ook op Lulu.com, Fictionwise, 12ebooks, Feedbooks, Baen ebooks kun je DRM-vrije boeken kopen.

En er zijn gelukkig ook heel veel gratis eBooks zonder DRM te vinden. Soms heel oud, maar ook veel nieuw materiaal. Neem eens een kijkje bij:

Feedbooks (http://www.feedbooks.com/)

Manybooks (http://www.manybooks.net/ )

Biblioo (http://www.biblioo.nl/ )

Baen Free library (http://www.baen.com/library/ )

Only Free Fiction (http://only-free-fiction.com/cgi-bin/freebooks.exe ).

Project Gutenberg (http://www.gutenberg.org/ )

Kortom, genoeg om je een lange winter door te helpen.

Social DRM

Een variant op de gebruikelijke DRM is het gebruik van zogeheten "Social DRM". Formeel is dat geen DRM, maar het principe is hetzelfde: het proberen te voorkomen dat eBooks ongeoorloofd verder verspreid worden.

Bij Social DRM wordt er in het eBook een code verborgen die het voor de uitgever mogelijk moet maken om de koper van dat boek te achterhalen. Mocht zo'n boek dan toch verder verspreid worden via internet, dan zou de uitgever die persoon daar dan aansprakelijk voor kunnen stellen.

Het voordeel van Social DRM voor de lezer is dat hij/zij niet vast zit aan de beperkingen van de reguliere DRM. Het boek kan gewoon overal geopend worden en kan zelfs naar andere formaten geconverteerd worden.

Bij ebook.nl noemen ze het "ePUB met watermerk". Ik heb als voorbeeld daar een ePUB gekocht. Deze kun je gewoon openen in Calibre en ook in Sigil. In beide programma's kun je ook het watermerk zien:

In Calibre zie je op het einde van het boek een vermelding staan met een code.

Een deel van die code zie je ook in Sigil terug. Zowel in de namen van de bestanden als in de verwijzingen in de inhoudsopgave.

Op zich is deze code met de zoek/vervang functie van Sigil eenvoudig te verwijderen. En als je er vanuit gaat dat dit de enige code was die in de ePUB verwerkt zit, dan is daarmee de "Social DRM" verwijderd. Dat is niet moeilijker dan bij bijvoorbeeld het verwijderen van Adobe DRM. Geen van deze systemen zijn dan ook echt een middel om ongeoorloofd kopiëren te voorkomen. Daarvoor ben je toch meer afhankelijk van het fatsoen van je kopers.

Wat is een ISBN?

Het Internationaal Standaard Boek Nummer(ISBN) is een 13-cijferig identificatienummer voor boeken en aanverwante artikelen. Het ISBN wordt gebruikt als unieke code voor titels in de voorraadadministratie en bestelsystemen van boekhandels. De meeste mensen zullen ISBN vooral kennen van de streepjescodes op boeken. Maar het gebruik van ISBN blijft zeker niet alleen beperkt tot boeken op papier.

Moeten eBooks een ISBN krijgen?

Volgens de internationale handleiding voor het registreren van ISBN's die je kunt downloaden van de ISBN website moeten de volgende soort monografische (http://nl.wikipedia.org/wiki/Monografie)  publicaties een ISBN krijgen:

gedrukte boeken en pamfletten;

braillepublicaties;

publicaties die de uitgever niet voornemens is regelmatig te updaten of die niet eindeloos doorlopen;

afzonderlijke artikelen of afleveringen van een bepaalde doorlopende bron (maar niet de doorlopende bron in zijn geheel);

plattegronden;

educatieve/instructieve films, video's en dia's;

audioboeken op cassette, cd of dvd (gesproken boeken);

elektronische publicaties op fysieke dragers of op internet;

gedigitaliseerde kopieën van gedrukte monografische publicaties;

publicaties in microformaat;

educatieve of instructieve software;

mixed media publicaties (waarbij het hoofdbestanddeel tekstgebaseerd is).

De ebooks waar het in deze handleiding over gaat vallen in de categorie "elektronische publicaties [...] op internet" en moeten dus een ISBN krijgen. De handleiding noemt overigens ook enkele voorbeelden van de typen materiaal waaraan geen ISBN moet worden toegekend:

doorlopende bronnen die in hun geheel worden behandeld als bibliografische entiteiten;

abstracte entiteiten zoals tekstuele werken en andere abstracte creaties met intellectuele of artistieke inhoud;

een kort leven beschoren gedrukt materiaal zoals reclamemateriaal en dergelijke;

bladmuziek;

kunstdrukwerk en kunstfolders zonder titelpagina en tekst;

persoonlijke documenten (zoals een elektronisch curriculum vitae of een persoonlijk profiel);

wenskaarten;

muziekgeluidsopnamen;

software met een anders dan educatief of instructief doel;

elektronische bulletinboards;

e-mails en andere elektronische correspondentie;

spelletjes.

Er blijft dus nog genoeg over dat geen ISBN hoeft te krijgen. Toch zijn er veel elektronische publicaties en eBooks beschikbaar die geen ISBN hebben en het volgens de "regels" hierboven wel zouden moeten hebben. Dat heeft waarschijnlijk twee belangrijke redenen:

Niet iedereen zal in dezelfde mate de voordelen van het gebruik van ISBN ervaren. In de handleiding staan op pagina 7 een groot aantal voordelen genoemd die echter meestal niet op zullen gaan voor een gemiddeld dictaat of reader die alleen intern binnen een onderwijsinstelling verspreid zal worden.

Het aanvragen van een ISBN kost geld. Op dit moment (april 2012) kost het 60,24 euro incl. BTW om eenmalig een uitgeversaanduiding aan te vragen en daarna 10,58 euro incl. BTW per aangevraagd ISBN-nummer. Als je elektronische boeken gratis wilt verspreiden, dan zul je alleen geld uitgeven als dat echt nodig is. Als online eBook verkopers niet eisen dat een eBook een ISBN heeft, is ook daar de noodzaak niet echt aanwezig.

Hoe vraag je een ISBN aan?

Het aanvragen van een ISBN is heel eenvoudig. Je gaat naar http://www.isbn.nl/ en maakt daar een account aan. Na het inloggen kun je een nieuw ISBN registreren. Het registreren van een ISBNBij het overzicht van verschijningsvormen zie je dat ISBN.nl er duidelijk rekening mee houdt dat er ISBN's voor eBooks aangevraagd worden. Je hebt er de keuze tussen "Eboek: Epub met Adobe DRM", "Eboek: Epub zonder DRM", "Eboek: Mobipocket met DRM", "Eboek: Mobipocket zonder DRM", "PDF met Adobe DRM", "PDF zonder DRM" en zelfs "Epub met digitaal watermerk".

Elk format zijn eigen ISBN

De uitgebreide keuze uit verschijningsvormen is er niet zomaar. Als je een eBook namelijk in meerdere formaten publiceert, dan zul je voor elk format een nieuw/apart ISBN moeten aanvragen.

Op pagina 16 van de handleiding staat:

Verschillende productvormen van een publicatie (bijvoorbeeld harde kaft, paperback, braille, audioboek, online elektronische publicatie) vereisen afzonderlijke ISBN's. Wanneer elektronische publicaties beschikbaar zijn gesteld in verschillende formats (bijvoorbeeld .lit, .pdf, .html, .pdb) krijgt ieder afzonderlijk beschikbaar format een uniek ISBN toegekend.

Bron: boekhuis.nl  (pagina 16)

Het is dan de bedoeling dat je al die ISBN's met erachter tussen haakjes de afkorting voor het format opneemt op de titelpagina van het eBook. Dat is wel zo praktisch ook, want dan hoef je het brondocument niet aan te passen voor elk format. Je neemt ze één keer op en daarmee zijn ze beschikbaar in alle uitvoerformaten.

Software voor eBooks

Hieronder worden een aantal applicaties besproken voor het produceren en bekijken van eBooks op een computer. De lijst is verre van compleet, hij bespreekt de programma's die tijdens de workshop op 24 april 2012 aan bod komen.

Calibre

Wat is het?

Met Calibre kun je je verzameling elektronische boeken beheren. Het is een soort iTunes voor je eigen elektronische boeken. Calibre bevat een ePUB reader waarmee je ePUB bestanden kunt bekijken. Calibre kan geen ePUB bestanden weergeven als er DRM op zit. Er zijn echter wel plugins voor Calibre beschikbaar waarmee je de DRM van die bestanden af kunt halen zodat je ze wél weer kunt lezen.

Installeren

Calibre kun je gratis downloaden van de website http://calibre-ebook.com/ Hieronder wordt de installatie stap voor stap beschreven:

► Ga naar http://calibre-ebook.com/

► Klik op de knop Download Calibre

► Kies de Windows versie

► Klik op Download calibre

► Klik op Uitvoeren

► Wacht tot de download compleet is

De virusscanner zal melden dat hij niet zeker is van wie het bestand afkomstig is.

► Klik nogmaals op "Uitvoeren"

► Vink aan dat je de licentievoorwaarden accepteert en klik op "Install"

Als de installatie klaar is, kun je Calibre meteen opstarten

► Zorg dat het vinkje bij "Launch calibre" aan staat en klik op "Finish"

Calibre start nu voor de eerste keer op.

► Selecteer als taal "Nederlands (NL)

► Kies een (andere) plek op de laptop voor het opslaan van de bibliotheek met de boeken. Kies bijvoorbeeld voor D:\CalibreBibliotheek (de map moet leeg zijn en bestaan).

► Klik op "Volgende"

► Kies als standaard e-reader "Apple" -- "iPad"

► Klik op "Volgende"

De installatie is nu echt klaar. Gelukkig hoefde dit maar één keer te gebeuren.

► Klik op "Voltooien"

Hierboven zie je het standaardscherm van Calibre met daarin één boek: de Engelstalige handleiding.

Adobe Digital Editions

Wat is het?

Met Adobe Digital Editions kun je je verzameling elektronische boeken in ePUB en PDF beheren. Vergelijkbaar met Calibre dus. In tegenstelling tot Calibre beschikb Adobe Digital Editions niet over uitgebreide conversiemogelijkheden. Wel is het programma in staat om ePUB- en PDF- bestanden te lezen die beveiligd zijn met DRM. Dat kan in Calibre niet.

Installeren

Het installeren van Adobe Digital Editions omvat een aantal stappen die hieronder beschreven worden.

► Ga naar deze website

Het kan voorkomen dat je nog geen Flash geïnstalleerd hebt staan op je computer, dan kun je hier niet Adobe Digital Editions installeren.

Dat kan wel als je naar deze pagina gaat.

► Klik daar op de link achter "Download the latest installer for Windows:"

► Klik op "Uitvoeren"

► Wacht tot de download voltooid is.

► Klik op "Uitvoeren" (zie afbeelding hiervoor)

► Vink de optie "Bureaubladsnelkoppeling" en "Koppeling op de werkbalk Snel starten" uit.

► Klik op "Volgende >"

► Klik op "Installeren"

► Klik als de installatie voltooid is op "Afsluiten".

Registreren van Adobe Digital Editions

Bij de eerste keer opstarten van Adobe Digital Editions zul je hem moeten registreren met je Adobe-id. Als je niet weet wat een Adobe-id is en nog geen elektronische boeken koopt bij BOL.com dan is de kans heel groot dat je ook nog geen Adobe-id hebt.

► Ga in dat geval eerst naar deze pagina.

► Klik op de knop met "Maak een Adobe-account" er op.

► Vul je privé e-mailadres in (niet dat van Fontys!)

► Kies een wachtwoord (niet dat waarmee je bij Fontys inlogt!!)

► Vul ook de andere velden met een * in en laat de rest van de velden leeg. Ook de enquête hoef je niet in te vullen.

► Klik onder aan het formulier op de knop "Doorgaan"

Als alles goed gegaan krijg je bovenstaand venster te zien.

► Klik weer op "Doorgaan"

Bij het voor de eerste keer opstarten van Adobe Digital Editions krijg je onderstaand venster te zien. Tijdens dit activeren moet je computer een internetverbinding hebben.

► Klik op Doorgaan

► Vul het Adobe-id en wachtwoord in.

► Klik op Activeren.

Als het goed is krijg je bovenstaand scherm te zien. Je Adobe Digital Editions versie is nu geactiveerd. Je kunt nu ook elektronische boeken met DRM lezen.

► Klik op "Voltooid".

iBooks

Wat is het?

iBooks is het gratis programma van Apple waarmee je ePUB en PDF bestanden op je iPad kunt lezen. iBooks heeft wel ondersteuning voor DRM, maar niet voor de Adobe DRM die de meeste verkopers van eBooks in Nederland hanteren.

Installeren

Installeren van iBooks gebeurt uiteraard op de iPad.

► Ga naar de App-store en zoek naar "ibooks"

Je ziet dat er zowel een iPad als een iPhone versie is.

► Klik bij de iPad versie op "installeer".

Het kan zijn dat je gevraagd wordt om je Apple ID-wachtwoord nogmaals in te vullen.

► Als dat nodig is, doe dat dan.

Daarmee is de installatie al klaar. Bij het voor de eerste keer opstarten van iBooks zul je de vraag krijgen of je iBooks wilt synchroniseren.

► Heb je een iPhone of een andere iPad waar je iBooks ook op gaat installeren of geïnstalleerd hebt, klik dan op de "Synchr." Knop

Bluefire Reader

Wat is het?

Bluefire Reader is een gratis programma voor de iPad en iPhone waarmee je ePUB bestanden kunt lezen. In tegenstelling tot iBooks heeft Bluefire Reader ondersteuning voor Adobe DRM. Je kunt er dus ook de boeken op lezen die je bijvoorbeeld via bol.com aanschaft.

Installeren

De installatie van Bluefire Reader is, zoals dat hoort op een iPad eenvoudig:

► Ga naar de App-store op je iPad en zoek naar "bluefire reader"

► Kies de iPad versie en klik op "installeer"

Het kan zijn dat je gevraagd wordt om je Apple ID-wachtwoord nogmaals in te vullen.

► Als dat nodig is, doe dat dan.

Als je Bluefire Reader de eerste keer opstart zal je de vraag krijgen of je hem wilt autoriseren.

Om dit te kunnen doen heb je een Adobe-id nodig.

► Als je niet weet wat een Adobe-id is, of er nog geen hebt, voer dan eerst de stappen uit die hier beschreven staan om er een aan te maken.

► Klik daarna in Bluefire Reader op "authorize"

► Vul in het volgende scherm je Adobe-id en je wachtwoord in.

► Klik op de "Authorize" knop.

Als alles goed gegaan is krijg je bovenstaande melding.

Je kunt de status van je registratie achteraf controleren via de "Info" knop onder in het scherm van Bluefire Reader. Hier kun je zien met welke naam je geautoriseerd bent en kun je met de "Deauthorize" knop de autorisatie ook weer ongedaan maken.

Sigil

Wat is het?

Met Sigil kun je ePUB bestanden maken. Maar voor het maken van een ePUB vanaf "niets" is het niet het meest geschikte programma. Wel is het handig om een bestaande ePUB op fouten te controleren. In tegenstelling tot ePubChecker kun je in Sigil de fouten namelijk ook meteen repareren.

Installeren

Sigil is gratis te downloaden van http://code.google.com/p/sigil/

► Ga naar http://code.google.com/p/sigil/

► Klik op het "Downloads" tabblad boven aan de pagina.

Fontys gebruikt de 64-bits versie van Windows 7.

► Kies daarom "Sigil-0.5.3-Windows-x64-Setup.exe"

► Klik in het volgende venster nogmaals op de link

► Klik op de "Uitvoeren"  knop onder aan de browser.

►  Wacht totdat de download compleet is.

► Klik nogmaals op "Uitvoeren".

►  Klik op "Next >"

►  Vink aan "I accept the agreement"

► Klik op "Next >"

► Klik op "Next >"

► Vink het maken van een desktop icon uit.

► Klik op "Next >"

► Klik ook in dit venster op "Next >"

► Klik op "Install"

Sigil wordt nu geïnstalleerd.

ePubChecker

Wat is het?

Met ePubChecker kun je een ePUB controleren op fouten. De meeste software die ePUB bestanden maakt, doet dat met fouten. Dat is niet altijd een probleem, maar in sommige gevallen, bijvoorbeeld als je een ePUB via Apple wilt verkopen, zal gewoon geëist worden dat de ePUB voldoet aan de daarvoor geldende standaarden (afspraken).

Installeren

ePubChecker is gratis te downloaden van http://www.rainwater-soft.com/epubchecker/

► Ga naar http://www.rainwater-soft.com/epubchecker/

► Scroll naar beneden en kies de knop in het midden bij PC (Windows).

►  Kies voor "Opslaan als"

►  Kies een plek op de D-schijf van je computer.

► Klik op "Opslaan"

► Wacht tot de download klaar is en klik dan op "Map openen"

De map waarin je het ZIP-bestand hebt opgeslagen wordt nu geopend.

► Klik met de rechtermuisknop op het bestand en kies "Alles uitpakken".

►  Kies een map om de bestanden in uit te pakken.

In de Map waar je het bestand hebt laten uitpakken staat een bestand "ePubChecker.exe"

► Klik er met de rechtermuisknop op en kies "Aan het menu Start vastmaken"

Je kunt het programma nu gewoon vanuit het menu Start opstarten.

► Start het programma nu op.

De eerste keer zul je een waarschuwing krijgen van Windows.

► Zet het vinkje uit bij "Altijd waarschuwen voordat dit bestand wordt geopend".

►  Klik op Uitvoeren.

De melding zal nu niet meer getoond worden.

Het programma start nu op en is klaar om ePUB bestanden te testen op fouten.

iTunes

Wat is het?

Tot voor kort was iTunes een programma dat absoluut noodzakelijk was als je een iPad had. Je kon de iPad niet in gebruik nemen zonder hem minimaal één keer te verbinden met iTunes. Inmiddels is dat niet meer nodig. Je kunt de iPad gebruiken zonder iTunes ook maar geïnstalleerd te hebben.

Vooral voor Windows gebruikers, die normaal gesproken niet standaard over iTunes beschikken kan dat betekenen dat ze iTunes niet zullen gebruiken.

Omdat in dit boek ook uitgelegd wordt hoe je via iTunes elektronische boeken op je iPad kunt krijgen en er weer vanaf, wordt hier uitgelegd hoe je iTunes moet installeren. Je hebt iTunes echter niet nodig! De andere methoden werken net zo goed.

Installeren

► Ga naar http://www.apple.nl/itunes/

►  Scroll iets naar beneden en klik op de blauwe "Gratis download" knop.

Op het volgende scherm wordt je gevraag naar je mailadres. Dat hoef je echter niet in te vullen.

►  Zet de twee vinkjes uit op de pagina

► Laat het mailvakje leeg

► Klik op "Download nu"

Internet Explorer zal vragen wat je met het bestand wilt doen.

► Klik op de "uitvoeren" knop

► Wacht totdat de download compleet is.

De setup van iTunes zal nu starten.

► Klik op "Volgende >"

►  Zet de twee vinkjes uit en klik op "Installeren"

De installatie gaat van start

Na een tijdje krijg je de melding dat iTunes geïnstalleerd is.

►  Klik op "Voltooien"

Bij de eerste keer opstarten van iTunes zul je de softwarelicentievoorwaarden moeten accepteren. Als je echt wilt, mag je ze opslaan. Maar je hebt geen andere keuze dan op "Akkoord" klikken als je iTunes wilt gebruiken.

►  Klik op "Akkoord"

iTunes start nu op.

Daarna verschijnt een welkomsvenster.

Als je tijd hebt, kijk hier dan even doorheen. Wij gaan echter snel verder.

► Sluit het venster door op het rode kruisje rechtsboven in het venster te klikken.

iTunes is dan nu echt klaar voor de start.

► Sluit je iPad 2 aan met de USB-kabel

Al dit de eerste keer is dat je een iPad aan je laptop aansluit zal Windows eerst het benodigde stuurprogramma moeten installeren.

► Wacht even geduldig.

Na een tijdje zul je de iPad al in iTunes zien verschijnen.

►  Wacht nog even wat langer.

Als alles goed gaat zul je uiteindelijk bovenstaande melding zien verschijnen. Nu kun je aan de slag.

Windows 7 zal de iPad 2 herkennen als een USB-apparaat. Helaas niet voor alle onderdelen, alleen voor de foto's die er op hebt staan. Als je die er dus vanaf wilt halen, kun je klikken op "Apparaat openen en bestanden weergeven". Het gaat ons echter om de boeken.

► Sluit het venster door op het rode kruisje rechtsboven in het venster te klikken.

Standaard staat iTunes zo ingesteld dat bij het aansluiten van een iPad gekeken wordt of er nieuwe versies van iOS beschikbaar zijn voor dat apparaat.

Je krijgt daar dan een melding van.

Het kan handig zijn om hier gebruik van te maken als je problemen hebt met het "OTA" (Over The Air) updaten van je iPad. In dat geval kun je kiezen voor "Downloaden en bijwerken".  We zijn her nu echter voor de boeken, dus klik op "Annuleren" als je de melding krijgt.

We zijn er. iTunes is geïnstalleerd, de iPad is aangesloten en beschikbaar.

iBooks Author

Wat is het?

iBooks Author is een gratis programma dat door Apple beschikbaar gesteld wordt. Er is alleen een versie van voor Mac OS X. Windows gebruikers kunnen er dus niets mee.

Met iBooks Author kun je interactieve eBooks maken die dan echter alleen te bekijken zijn in iBooks, dus op de iPhone of de iPad. Er zijn geen leesprogramma's voor iBooks op de Mac of Windows.

Installeren

iBooks Author is beschikbaar in de App-store van Apple.

Dropbox

Wat is het?

Dropbox is een gratis (en betaalde) dienst voor opslag van bestanden in de cloud. Het is geen dienst speciaal voor eBooks, maar het is een handige manier om eBooks van je PC/laptop op de iPad te krijgen.

Om gebruik te kunnen maken van Dropbox moet je een programma op je PC/laptop installeren (werkt ook op de Mac) en een app op je iPad installeren.

Installeren op je PC/laptop

► Ga naar http://www.dropbox.com/

► Klik op de "Download Dropbox" knop

► Kies voor het "Uitvoeren" van het programma na downloaden

► Klik op "Install"

► Selecteer "I don't have a Dropbox account"

► Klik op "Next"

► Vul je gegevens in voor een account. Maak gebruik van een privé mailadres en niet dat van Fontys!

► Klik op "Next"

► De gratis 2GB variant is meer dan voldoende voor onze eBooks.

► Klik op "Next"

► Kies voor de Advanced installatie

► Klik op "Next"

► Geef aan dat je zelf wilt kiezen waar de Dropbox map komt te staan.

► Klik op de "Change..." knop

► Maak een nieuwe map "Dropbox" aan op je D-schijf.

► Klik op "Ok"

► Klik op "Ok"

► Klik op "Next"

► Klik weer op"Next"

► Klik op "Skip tour"of bekijk naar keuze de tour.

► Klik op "Finish"

Je hebt Dropbox nu op je PC/laptop geïnstalleerd. Nu moet je hem ook nog op je iPad installeren.

Installeren op de iPad

► Ga naar de App store en zoek op "Dropbox"

► Klik op de installer knop  en voeg indien nodig je wachtwoord in.

► Wacht totdat de App geïnstalleerd is.

► Start de App nu op.

► Voeg de gebruikersnaam en het wachtwoord in die je gekozen had toen je de applicatie op je laptop installeerde.

► Klik op "Log in"

De App start nu voor de eerste keer op met een paar introschermen.

►  Blader door de schermen heen (van rechts naar links "swipen" met je vinger)

Bij de laatste zie je een "Done"knop

► Klik op de "Done" knop

Je hebt nu de installatie van Dropbox voltooid.

Firefox

Wat is het?

Firefox is een browser, net als Internet Explorer het programma dat standaard op de Fontys werkplek geïnstalleerd staat. Bij een van de onderdelen van dit boek, het maken van een ePUB van een webpagina, maken we gebruik van een plugin die alleen voor Firefox beschikbaar is.

Omdat niet iedereen persé meerdere browsers op zijn/haar computer geïnstalleerd wil hebben staan gaat de instructie hier uit van de "portable" versie van Firefox. Als je na afloop van de workshop de browser wilt verwijderen, dan hoef je alleen maar de map waarin hij uitgepakt is te verwijderen van je harde schijf en alle sporen van de browser zijn verdwenen.

Installeren

► Ga naar deze website.

► Klik op de grote download knop op de pagina.

►  Wacht even totdat de download start.

► Kies ook nu weer voor "uitvoeren"

Als de download voltooid is, zal de setup automatisch starten.

► Klik op "Next >"

We gaan de browser niet in de standaard map installeren.

►  Klik op "Browse"

► Maak op de D-schijf een map aan "FirefoxPortable"

►  Klik op "OK"

►  Klik op "Install"

Firefox wordt nu uitgepakt in de map die je gekozen hebt.

►  Klik op "Finish" als het uitpakken klaar is.

► Open de map op de D-schijf waar je Firefoxportable uitgepakt hebt

► Klik met de rechtermuisknop op het bestand FirefoxPortable.exe en kies "Aan het menu Start vastmaken"

Je kunt Firefox voortaan direct vanuit het menu Start opstarten.

►  Start Firefox op

►  Ga naar http://www.grabmybooks.com/

►  Klik op de link "Download grabMyBooks 1.5" (zie de schermafbeelding)

Je wordt doorgestuurd naar de Firefox Add-ons pagina.

► Klik hier op "Add to Firefox"

De plugin wordt nu gedownload.

Als de download voltooid is, zal je gevraagd worden of je de installatie wilt starten.

► Klik op "Install Now"

Als de installatie klaar is moet Firefox opnieuw opstarten.

► Klik op "Restart Now".

Je bent nu klaar met de installatie van Firefox.

Wat mag je met dit boek?

Dit boek wordt beschikbaar gesteld onder een Creative Commons licentie. Dat betekent dat ik nog steeds het auteursrecht hou op dit boek, maar dat ik je via die licentie vooraf al toestemming geef om een aantal dingen met dit boek te doen. Daar hoef je me dan geen toestemming meer voor te vragen.

De tekstuele samenvatting van deze licentie is: Naamsvermelding-Niet-commercieel-Geen Afgeleide werken 3.0 Nederland

Je kunt de volledige tekst vinden op deze pagina:
http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/nl/

Daar staat:

De gebruiker mag:

het werk kopiëren, verspreiden en doorgeven

Onder de volgende voorwaarden:

Naamsvermelding. De gebruiker dient bij het werk de door de maker of de licentiegever aangegeven naam te vermelden (maar niet zodanig dat de indruk gewekt wordt dat zij daarmee instemmen met uw werk of uw gebruik van het werk).  

Niet-commercieel. De gebruiker mag het werk niet voor commerciële doeleinden gebruiken.

Geen Afgeleide werken. De gebruiker mag het werk niet bewerken.

Bij hergebruik of verspreiding dient de gebruiker de licentievoorwaarden van dit werk kenbaar te maken aan derden. De beste manier om dit te doen is door middel van een link naar deze webpagina.

De gebruiker mag afstand doen van een of meerdere van deze voorwaarden met voorafgaande toestemming van de rechthebbende.

Niets in deze licentie strekt ertoe afbreuk te doen aan de morele rechten van de auteur, of deze te beperken.

Je mag dus niet zomaar alles met dit boek. Als je het voor commerciële doeleinden zou willen gebruiken, bijvoorbeeld een betaalde training aan anderen, dan zul je eerst contact met me moeten opnemen om te bespreken onder welke voorwaarden je dat mag doen.

Je mag ook niet zomaar stukken uit dit boek knippen en plakken in andere boeken of documenten (met uitzondering van de ruimte die het recht op citeren biedt natuurlijk).

Het betekent niet dat ik voor commercieel gebruik, of hergebruik van delen van het boek meteen geld aan je ga vragen. Maar we zouden wel kunnen afspreken dat je bijvoorbeeld een van de delen die nu minder ver uitgewerkt zijn voor je rekening neemt en dat die uitbreiding dan weer in het boek opgenomen kan worden (uiteraard met vermelding van jouw inspanning).

Ik heb ook geen tijd en zin om achter "overtreders" van de licentie aan te jagen. Natuurlijk, als je er misbruik van wilt maken dan kan dat, ik hoop (verwacht) dat je dat niet wilt.